Hễ mà bước xuống phố, thỉnh thoảng, có những lúc ta sẽ bắt gặp một lễ hội nào đó.

Ở Nhật Bản, từ ngày xưa, gạo là loại nông sản thiết yếu. Loại nông sản đó hay tất cả các loại nông sản khác trên cõi đời này, đều được con người cho rằng nó được sinh ra bởi quyền năng của các thần linh. Vì vậy, từ ngày xưa, vào những khi cấy lúa, người ta thường tổ chức một lễ hội cầu khấn ơn trên ban cho được mùa, đến khi bước vào mùa thu, cây lúa trổ bông, người ta lại tổ chức một lễ hội mùa thu để cảm tạ thần linh. Tuy nhiên, hiện nay, nói gì đi chăng nữa, không ít trường hợp lễ hội đó là một yếu tố mang tính thưởng lãm nhiều hơn là một yếu tố về tôn giáo.

Vào những ngày lễ hội, khắp nơi được trang trí đèn lồng, bọn trẻ con đi đến đền thờ Thần Đạo và thực hiện nghi thức đánh trống. Kiệu được mang ra, những người thanh niên sẽ khiêng kiệu đi vòng quanh khắp phố phường, khắp xóm làng. Khi trời tối, người người tập trung đông đúc ở đền thờ Thần Đạo. Ở khu vực đền thờ Thần Đạo nhiều người lại đi ra, mọi người bị những người xung quanh xô đẩy, dẫm đạp. Trẻ con được bố mẹ cho vận bộ Kimono xinh đẹp, và được dẫn đi viếng thăm đền thờ Thần Đạo. Khi đi qua khỏi cổng vào đền thờ, ta sẽ thấy rất nhiều quầy hàng nhỏ xếp thành dãy. Trong các quầy hàng có trưng bày những thứ như là đồ chơi, bánh kẹo. Các ông bố, bà mẹ thì sẽ bị con họ vòi vĩnh mua đồ chơi hay bánh kẹo đó. Do vậy mà mỗi khi mùa lễ hội đến, bọn trẻ con sẽ vui sướng biết dường nào.

“Tôn giáo của anh là gì?” — Nếu bị người nước ngoài hỏi như thế, đại bộ phận người Nhật sẽ bị lúng túng. Nhiều câu trả lời không rõ ràng theo kiểu như: “Ừm, để tôi xem… chắc là đạo Phật nhỉ. Nhưng mà, hình như tôi chưa từng suy nghĩ sâu về chuyện tôn giáo”. Điều này là tại làm sao nhỉ? Phải chăng là người Nhật không quan tâm chuyện tôn giáo?

Hiện nay, ở Nhật có đủ loại tôn giáo, nhưng trong số đó, có nhiều người tín ngưỡng nhất là 2 loại đạo: đạo Phật và đạo Shinto. Hai tôn giáo này đã ăn sâu vào đời sống, tập quán của người Nhật, gắn kết chặt chẽ trong các hoạt động nghi thức mùa màng. Chẳng hạn, vào dịp tết, người ta đi chùa hay đi đến đền thờ Thần Đạo để “hái lộc”, cầu được nhiều may mắn trong năm đó. Ngoài ra, nhiều lễ cưới được cử hành theo nghi thức của đạo Shinto, những em bé sau khi chào đời cũng sẽ đi viếng đền thờ Thần Đạo. Mặt khác, những nghi thức của lễ Vu Lan, lễ thanh minh — lễ cầu an ủi cho linh hồn của tổ tiên, đám ma, sẽ cử hành theo nghi thức của Phật giáo.

Như vậy, trong đời sống, tập quán của người Nhật, đại khái, người ta qui định vai trò của đạo Phật là tiến hành lễ cho những chuyện bất hạnh, những chuyện vui là đạo Shinto. Và việc cả những người không tin chuyện tín ngưỡng tôn giáo cũng tham dự vào những nghi lễ như thế này, là điều bình thường.

Vậy thì, đạo Shinto và đạo Phật là loại tôn giáo như thế nào? Tôi sẽ giới thiệu một cách sơ lược. Đạo Shinto là tôn giáo có từ rất lâu ở Nhật Bản. Người Nhật thời cổ đại tin rằng núi, sông và trong nhiều sự vật tự nhiên đều có một linh hồn, người ta gọi tên nó là “Kami”. Thêm vào đó, một bộ phận những người anh hùng, những người cai trị cũng trở thành “Kami”. Và nhiều người nghĩ rằng, những người là đấng “Kami” như thế này, sẽ mang lại niềm hạnh phúc hay nỗi bất hạnh cho con người, vì vậy mà họ trở nên sùng bái quá mức. Như thế, đạo Shinto ra đời, cái đền thờ Thần Đạo để tổ chức lễ “Kamigami”, được xây dựng nên.

Trái với đạo Shinto, đạo Phật được ra đời ở Ấn Độ, và nó được truyền bá sang Nhật Bản vào khoảng thế kỷ thứ 6. Và sau đó, đạo Phật đã có một ảnh hưởng to lớn trong toàn bộ nền văn hóa Nhật Bản. Những nhà sư đã tích lũy nhiều sự tu luyện đầy khổ hạnh, nên họ giác ngộ được nhiều điều. Tuy nhiên, đạo Phật được lan rộng giữa những con người nói chung, đang tồn tại trên cõi đời này đây, như một tôn giáo cầu cho họ rũ bỏ được những đắng cay nghiệt ngã của cuộc sống, cầu cho người chết được hưởng lạc nơi chín suối.

Nếu thêm số người theo đạo Thiên Chúa, và số người tín ngưỡng các đạo khác, vào số lượng người theo đạo Shinto và đạo Phật thì tổng cộng là khoảng 220.000.000 người, gấp khoảng 2 lần tổng dân số Nhật Bản. Lý do mà số người có tín ngưỡng tôn giáo nhiều như thế này, là vì có những người tín ngưỡng mà họ tôn thờ đồng thời cả đạo Shinto và đạo Phật. Trong nhiều gia đình người Nhật, bàn thờ của đạo Shinto và đạo Phật được đặt song song với nhau. Vậy thì, phải chăng, ta có thể nói rằng người Nhật là một dân tộc rất sùng bái tín ngưỡng tôn giáo? Theo một thống kê cho thấy, lòng tín ngưỡng của người Nhật khá thấp so với các dân tộc khác trên thế giới. Có thể nói rằng, số lượng người tín ngưỡng, dù có nhiều đi chăng nữa, thì phần lớn chỉ toàn là người tín ngưỡng trên danh nghĩa mà thôi. Người tín ngưỡng thật sự thì rất ít, song, trong những tập quán hay những nghi lễ mang màu sắc tín ngưỡng, thì lại có rất nhiều người quan tâm và tham dự vào — Ta có thể nói rằng, điều này chính là mối quan hệ giữa tín ngưỡng tôn giáo và người Nhật.