[HPLN] Cái kết của Lục kỳ Bàng Thống

Trong “Tam Quốc Chí”, Trần Thọ chỉ ghi vài chữ về sự ra đi của Bàng Thống:

“Thống dẫn quân vây thành, bị tên lạc bắn trúng, chết. Tiên chủ thương tiếc, nhắc đến là rơi nước mắt.”

Trong chính sử, đó là một sự “sinh nghề tử nghiệp”. Một quân sư tử trận. Một mũi tên vô tình.

Nhưng ở Hỏa Phụng Liêu Nguyên và fanfic dựa trên đó, người ta dự báo cái chết ấy không còn là tai nạn mà được coi là một lựa chọn.

Lựa chọn của Bàng Thống

Đã có lần tôi viết rằng trong Bát Kỳ, chỉ Lục Kỳ và Thất Kỳ là tự do, không bị ràng buộc bởi gia tộc, họ tự chọn chủ, chọn thời điểm xuất hiện, chọn việc gặp ai và không gặp ai. Cái khung “tự do lựa chọn” này quan trọng vì nó là điều kiện tiên quyết cho mọi diễn giải về sau, vì cái tự do ấy không miễn phí. Bàng Thống đã trả giá cho nó một lần từ rất sớm.

Trong HPLN, chủ công đầu tiên Bàng Thống chọn không phải Lưu Bị, mà là Trần vương Lưu Sủng, một tông thất nhà Hán, có quân riêng và có chí khôi phục. Bàng Thống đến với Lưu Sủng vì sốt sắng, vì tin rằng đây là người đáng theo. Nhưng Lưu Sủng chết sớm khi Bàng Thống còn rất trẻ. Một chủ công có chí lớn, một quân đội đủ mạnh, một cục diện đầy hứa hẹn, tất cả tan trong một đòn bất ngờ. Bàng Thống thừa nhận mình đã chọn sai người sai thời điểm. Đây là bài học thứ nhất: chí lớn không bảo vệ được người ta khỏi cái chết bất ngờ, lịch sử không công bằng với người có chí.

Nhớ lại fanbook “Cát quang phiến vũ”, Sĩ Nguyên từng nói với Khổng Minh:

我选择炽烈的活在其中
(Ta lựa chọn sống mà cháy hết mình trong đó.)

“Trong đó” là ở đâu? Là cái mà người kể gọi là “khoảng trắng”, là những khuôn mặt vô số kể mà sử sách không biết viết ra sao, những con người không tự viết được cho mình và cũng không có ai viết cho.

Bàng Thống là Phụng Sồ, là người có thể đứng cao bất cứ chỗ nào anh muốn, lại chọn nhập vào cái khoảng trắng đó, cùng “biết bao kẻ vô danh”, mạo hiểm tính mạng cùng họ, cháy như họ.

Lục kỳ Bàng Thống và bách tính

Lựa chọn nói trên của Bàng Thống không phải một quyết định lãng mạn mà là một lập trường triết học cụ thể. Để thấy rõ hơn, ta phải so với những lập trường khác đang vận hành trong cùng thế cục.

Howard Zinn nói:

You can’t be neutral on a moving train.

Spivak hỏi:

Can the subaltern speak?

Khi ai đó đứng ra nói thay cho bách tính, bách tính thật bị xóa nhoà thành một khái niệm đồng nhất, vô danh, không tính cách. Người đứng ra ấy chiếm lấy một vị trí siêu việt, giống như Khăn Vàng hay Ngũ đấu mễ đạo: ta nói nhân danh Trời, nhân danh Đạo, nhân danh thực thể siêu việt mà các ngươi không thể chất vấn.

Còn Bàng Thống không làm điều đó.

与众多无名者一同挥霍自己的生命，身涉险地。
(Mạo hiểm tính mạng, đem thân mình xông pha nơi hiểm nguy cùng với biết bao kẻ vô danh.)

Hãy chú ý cấu trúc: không phải “vì” những kẻ vô danh mà là “cùng với” (一同) những kẻ vô danh. Đây là khác biệt mang tính quyết định. “Vì” giữ nguyên cấu trúc dọc – ta ở trên, các ngươi ở dưới, ta hành động cho lợi ích của các ngươi. “Cùng với” xóa bỏ cái cấu trúc dọc đó, biến “ta” trở thành một trong các ngươi.

Đây là cách duy nhất thoát khỏi cái bẫy mà Spivak vạch ra. Subaltern không thể nói được vì họ bị kiểm soát bởi những kẻ cai trị, nhưng người có quyền nói có thể chọn không nói thay nữa, bằng cách trở thành subaltern. Không phải về vị trí xã hội (điều đó không khả thi), mà về vị trí trong ván bài: chấp nhận rằng cái chết của mình sẽ được ghi cùng cách như cái chết của một lính vô danh trên cùng chiến trường.

Thật và Giả

Khổng Minh hỏi Sĩ Nguyên trong “Cát quang phiến vũ”:

心也是师兄所说的[空白]？
(Tâm cũng là ‘Khoảng trắng’ huynh nói đó ư?)

Bàng Thống xác nhận. Tâm không chạm được, không nhìn thấy được, mọi ngôn ngữ chỉ có thể mô tả nó như “hành động điên rồ của kẻ ngốc” hoặc “lời nói hoang đường của kẻ dối gian”. Trung Thành, Nhân Ái, Tín Nghĩa, Xót Thương, Chân Thành ư, tất cả đều là “hàng giả” (伪物).

以后我们俩一个当白痴，一个当骗子…直到伪物成真？
(Sau này hai chúng ta một là kẻ ngốc, một là kẻ nói dối… cho tới khi hàng giả biến thành thật?)

Chấp nhận sự giả dối, sống chết với nó cho đến khi nó tự thành thật.
Bạn không thể nói được Trung là gì, Nhân là gì, mọi định nghĩa đều phản bội bản thân khái niệm, nhưng bạn có thể làm một bề tôi có Trung, làm một bậc trí giả có Nhân, và chấp nhận rằng những hành động đó khi viết vào sử có thể bị diễn giải sai lệch đi.

Khổng Minh không phải đối thủ của Sĩ Nguyên vì cả hai người đang chia nhau hai vai trong cùng một màn kịch. Bàng Thống nói rất rõ: một sẽ là kẻ ngốc, một sẽ là kẻ nói dối, đi cùng nhau, để hàng giả thành thật.

Nhìn lại từ góc độ này, nếu truyện vẫn giữ nguyên chi tiết cái chết của Bàng Thống ở Lạc Thành thì đây sẽ không phải sự thua kém mà là sự phân công. Nhưng rốt cuộc ai là kẻ nói dối và ai là kẻ ngốc đó?

Có phải Khổng Minh ở lại để tiếp tục đóng vai kẻ-nói-dối, duy trì lí tưởng “khôi phục Hán thất”, cái lí tưởng mà cả hai đều biết là một loại hàng giả nhưng vẫn quyết phải làm thật; Sĩ Nguyên đi trước để đóng vai kẻ-ngốc, kẻ chết cho một sự nghiệp không thể thắng, cùng những lính vô danh không có mặt trong sử, để chứng minh rằng có những “bách tính” thật sự tin theo lí tưởng chứ không phải bị số phận dồn vào bước đường chiến chinh?

Hay Sĩ Nguyên chính là kẻ nói dối đã che giấu đi nỗi trăn trở của mình, không để người kia biết những toan tính điên rồ trả giá bằng mạng sống; còn Khổng Minh sẽ ở lại, làm một kẻ ngốc cúc cung tận tuỵ cho đại nghiệp?

Kẻ đi người ở

Bàng Thống tự đặt mình vào khoảng trắng để khoảng trắng đó có một vết tích. Mực xăm trên gương mặt hòa với máu, “trông như nước mắt đang rơi”. Người kể gọi đó là “điềm xấu có thể tiên đoán”. Cái chết đau đớn đã được viết vào số mệnh từ trước, và anh ý thức được điều đó.

Nhưng có lẽ anh còn nhìn cái chết của mình theo một cách khác: người đã từng đứng nhìn chủ công đầu tiên của mình chết trước khi kịp làm nên đại nghiệp. Người có chí trong cái thế cục ấy thường không sống đến lúc thấy việc thành. Đây là đặc trưng của thời loạn mà thôi. Bàng Thống đã chứng kiến, vậy nên với kết cục của bản thân có lẽ cũng đã chuẩn bị tinh thần rồi.

Nhưng mà người ở lại thì sao nhỉ?

Ngay khi Sĩ Nguyên nói “ta lựa chọn cháy hết mình”, Khổng Minh đã phản ứng bằng câu rất gần với trách cứ:

挥霍生命之前先省着用吧。
(huynh giữ lấy cái mạng mà dùng trước khi lãng phí nó đi!)

Câu này trên bề mặt là lời quan tâm thông thường, nhưng đặt vào toàn bộ ngữ cảnh, Khổng Minh đang xin Sĩ Nguyên đừng đi con đường đó: đừng hi sinh, đừng nhập vào khoảng trắng đó, hãy biết trân trọng bản thân mình.

Sĩ Nguyên đã đáp lại, “Thôi quên đi, ta vẫn chưa chết mà”. Đó là những ngày còn ở Thuỷ Kính phủ. Vậy khi Long Trung sách gần như đã tới ngày thực hiện bước kế tiếp, người kia sẽ cảm thấy gì, nếu không phải vừa chấp nhận thực tế lại vừa không cam tâm khi sẽ phải tiếp tục con đường ấy một-mình?

Thực ra họ đều đang cháy hết mình với lí tưởng của bản thân đó thôi. Cái chết không phải kết thúc bi kịch. Điều mà Bàng Thống có thể đem theo vào cõi vô danh đến từ thứ mà anh gửi cho người đệ ở lại, không phải lời di chúc, không phải kế sách, mà là một câu hỏi nhỏ, rất nhẹ, gần như đùa:

“…cho đến khi hàng giả thành thật ư?”

Thất kỳ sẽ phải trả lời câu đó bằng phần đời còn lại của mình.