[HPLN] Cái kết của Lục kỳ Bàng Thống

Trong “Tam Quốc Chí”, Trần Thọ chỉ ghi vài chữ về sự ra đi của Bàng Thống:

“Thống dẫn quân vây thành, bị tên lạc bắn trúng, chết. Tiên chủ thương tiếc, nhắc đến là rơi nước mắt.”

Trong chính sử, đó là một sự “sinh nghề tử nghiệp”. Một quân sư tử trận, một mũi tên vô tình, không có thêm bất kì thuyết âm mưu nào như những bộ phim sau này thể hiện.

Ở Hỏa Phụng Liêu Nguyên và fanfic dựa trên đó, người ta dự báo cái chết ấy không còn là tai nạn mà là một lựa chọn.

Lựa chọn của Bàng Thống

Đã có lần tôi viết rằng trong Bát Kỳ, chỉ Lục Kỳ và Thất Kỳ là tự do, không bị ràng buộc bởi gia tộc. Họ tự do chọn chủ, chọn thời điểm xuất hiện, chọn việc gặp ai và không gặp ai. Cái khung “tự do lựa chọn” này trở thành điều kiện tiên quyết cho mọi diễn giải về sau, vì cái tự do ấy không miễn phí. Bàng Thống đã phải trả giá cho nó một lần từ rất sớm. Trong HPLN, chủ công đầu tiên Bàng Thống chọn không phải Lưu Bị mà là Trần vương Lưu Sủng, một tông thất nhà Hán, có quân đội riêng và có chí khôi phục Hán thất. Bàng Thống đến với Lưu Sủng vì sốt sắng, vì tin rằng đây là người đáng theo, nhưng Lưu Sủng tử trận khi Bàng Thống còn rất trẻ. Một chủ công có chí lớn, một quân đội đủ mạnh, một cục diện đầy hứa hẹn, tất cả tan trong một đòn tấn công bất ngờ. Bàng Thống thừa nhận mình đã chọn sai người sai thời điểm. Đây là bài học thứ nhất dành cho anh: chí lớn không bảo vệ được người ta khỏi cái chết bất ngờ, lịch sử không công bằng với người có chí.

Nhớ lại fanbook “Cát quang phiến vũ”, Sĩ Nguyên từng nói với Khổng Minh:

我选择炽烈的活在其中
(Ta lựa chọn sống mà cháy hết mình trong đó.)

“Trong đó” là ở đâu? Là cái mà người kể gọi là “khoảng trắng”, là những khuôn mặt vô số kể mà sử sách không biết viết ra sao, những con người không tự viết được cho mình và cũng không có ai viết cho.

Bàng Thống là Phụng Sồ, là người có thể đứng cao bất cứ chỗ nào anh muốn, lại chọn nhập vào cái khoảng trắng đó, cùng “biết bao kẻ vô danh”, mạo hiểm tính mạng cùng họ, cháy như họ.

Lục kỳ Bàng Thống và bách tính

Lựa chọn nói trên của Bàng Thống không được mô tả như một quyết định lãng mạn mà dường như dựa trên một lập trường triết học cụ thể. Để thấy rõ hơn, ta phải so với những lập trường khác đang vận hành trong cùng thế cục.

Giả như ta đọc Howard Zinn, ta thấy ông nói:

You can’t be neutral on a moving train.

Liệu Bàng Thống, một người đã nhận được sự giáo dục từ nhỏ của Thuỷ Kính Phủ – nơi đào tạo quân sư hàng đầu thời đó, có thể khoanh tay đứng nhìn hay lựa chọn trung lập chăng? Là một con người với vẻ ngoài đáng sợ nhưng lời nói ra lại thể hiện rằng đó là con người có lương tri, ta không thể nhìn thấy anh trong bộ dạng lãnh cảm với những biến thiên thời cuộc.

Rồi giả như ta lại đọc Spivak, ta sẽ thấy bà từng hỏi:

Can the subaltern speak?

Xét vào thời Tam quốc, khi ai đó đứng ra nói thay cho bách tính, bách tính thật bị xóa nhoà thành một khái niệm đồng nhất, vô danh, không tính cách. Người đứng ra ấy chiếm lấy một vị trí siêu việt, giống như Khăn Vàng hay Ngũ đấu mễ đạo: ta nói nhân danh Trời, nhân danh Đạo, nhân danh thực thể siêu việt mà các ngươi không thể chất vấn.

Còn Bàng Thống không làm điều đó trong “Cát quang phiến vũ”. Anh đã nói:

与众多无名者一同挥霍自己的生命，身涉险地。
(Mạo hiểm tính mạng, đem thân mình xông pha nơi hiểm nguy cùng với biết bao kẻ vô danh.)

Hãy chú ý cấu trúc: không phải “vì” những kẻ vô danh mà là “cùng với” (一同) những kẻ vô danh. Đây là khác biệt mang tính quyết định. “Vì” giữ nguyên cấu trúc dọc rằng ta ở trên, các ngươi ở dưới, ta hành động cho lợi ích của các ngươi. “Cùng với” xóa bỏ cái cấu trúc dọc đó, biến “ta” trở thành một trong các ngươi.

Đây là cách duy nhất thoát khỏi cái bẫy mà Spivak chỉ ra. Subaltern không thể nói được vì họ bị kiểm soát bởi những kẻ cai trị, nhưng người có quyền nói có thể chọn không nói thay nữa, bằng cách trở thành subaltern. Không phải về vị trí xã hội (điều đó không khả thi), mà về vị trí trong ván bài chính trị: chấp nhận rằng cái chết của mình sẽ được ghi cùng cách như cái chết của một lính vô danh trên cùng chiến trường.

Thật và Giả

Khổng Minh hỏi Sĩ Nguyên trong “Cát quang phiến vũ”:

心也是师兄所说的[空白]？
(Tâm cũng là ‘Khoảng trắng’ huynh nói đó ư?)

Bàng Thống xác nhận. Tâm không chạm được, không nhìn thấy được, mọi ngôn ngữ chỉ có thể mô tả nó như “hành động điên rồ của kẻ ngốc” hoặc “lời nói hoang đường của kẻ dối gian”. Trung Thành, Nhân Ái, Tín Nghĩa, Xót Thương, Chân Thành ư, tất cả đều là “hàng giả” (伪物).

以后我们俩一个当白痴，一个当骗子…直到伪物成真？
(Sau này hai chúng ta một là kẻ ngốc, một là kẻ nói dối… cho tới khi hàng giả biến thành thật?)

Chấp nhận sự giả dối, sống chết với nó cho đến khi nó tự thành thật.

Bạn không thể nói được Trung là gì, Nhân là gì, vì cảm giác mọi định nghĩa đều phản bội bản thân khái niệm, nhưng bạn có thể làm một bề tôi có lòng Trung, làm một bậc trí giả có lòng Nhân, thậm chí chấp nhận rằng những hành động đó khi viết vào sử có thể bị diễn giải sai lệch đi.

Khổng Minh không phải đối thủ của Sĩ Nguyên vì cả hai người đang chia nhau hai vai trong cùng một màn kịch. Bàng Thống nói rất rõ: một sẽ là kẻ ngốc, một sẽ là kẻ nói dối, đi cùng nhau, để hàng giả thành thật.

Nếu truyện vẫn giữ nguyên chi tiết cái chết của Bàng Thống ở Lạc Thành thì đây sẽ không phải sự thua kém về mưu kế với bất kì ai mà là sự phân công từ trước của Nhị Kiệt.

Nhưng rốt cuộc ai là kẻ nói dối và ai là kẻ ngốc đó?

Có phải Khổng Minh ở lại để tiếp tục đóng vai kẻ-nói-dối, duy trì lí tưởng “khôi phục Hán thất”, cái lí tưởng mà cả hai đều biết là một loại hàng giả nhưng vẫn quyết phải làm thật chăng? Sĩ Nguyên đi trước để đóng vai kẻ-ngốc, kẻ chết cho một sự nghiệp không thể thắng, cùng những lính vô danh không có mặt trong sử, để chứng minh rằng có những “bách tính” thật sự tin theo lí tưởng chứ không phải bị số phận dồn vào bước đường chiến chinh sao?

Hay Sĩ Nguyên chính là kẻ nói dối đã che giấu đi nỗi trăn trở của mình, không để người kia biết những toan tính điên rồ trả giá bằng mạng sống, còn Khổng Minh sẽ ở lại, làm một kẻ ngốc vờ như không biết đến kế hoạch vĩ đại mà tàn nhẫn của sư huynh, rồi sau này lại cúc cung tận tuỵ cho đại nghiệp từng là lí tưởng của cả hai?

Kẻ đi người ở

Bàng Thống tự đặt mình vào khoảng trắng để khoảng trắng đó có một vết tích. Mực xăm trên gương mặt hòa với máu, “trông như nước mắt đang rơi”. Người kể gọi đó là “điềm xấu có thể tiên đoán”. Cái chết đau đớn đã được viết vào số mệnh từ trước, và anh ý thức được điều đó.

Nhưng có lẽ anh còn nhìn cái chết của mình theo một cách khác: người đã từng đứng nhìn chủ công đầu tiên của mình chết trước khi kịp làm nên đại nghiệp. Người có chí trong cái thế cục ấy thường không sống đến lúc thấy việc thành. Bản thân họ biết đây là đặc trưng của thời loạn mà thôi, Bàng Thống đã chứng kiến, vậy nên với kết cục của bản thân có lẽ cũng đã chuẩn bị tinh thần rồi…

Nhưng mà người ở lại thì sao?

Ngay khi Sĩ Nguyên nói “ta lựa chọn cháy hết mình”, Khổng Minh đã phản ứng bằng câu rất gần với trách cứ:

挥霍生命之前先省着用吧。
(huynh giữ lấy cái mạng mà dùng trước khi lãng phí nó đi!)

Câu này trên bề mặt là lời quan tâm, nhưng ẩn sau đó là lời van nài của Khổng Minh xin Sĩ Nguyên đừng đi con đường đó: đừng hi sinh, đừng nhập vào khoảng trắng đó, hãy biết trân trọng bản thân mình.

Sĩ Nguyên đã đáp lại, “Thôi quên đi, ta vẫn chưa chết mà”. Đó là những ngày còn ở Thuỷ Kính phủ. Vậy khi Long Trung sách gần như đã tới ngày thực hiện bước kế tiếp, người kia sẽ cảm thấy gì, nếu không phải vừa chấp nhận thực tế lại vừa không cam tâm khi sẽ phải tiếp tục con đường ấy một-mình?

Thực ra họ đều đang cháy hết mình với lí tưởng của bản thân đó thôi. Cái chết không phải kết thúc bi kịch. Điều mà Bàng Thống có thể đem theo vào cõi vô danh đến từ thứ mà anh gửi cho sư đệ ở lại, không phải lời di kế mà là một câu hỏi nhỏ nhẹ, gần như đùa cợt:

“…cho đến khi hàng giả thành thật ư?”

Thất kỳ sẽ phải trả lời câu đó bằng phần đời còn lại của mình.