Thuỷ hử, Avant-garde và nền giải trí Việt

Hôm qua tôi vô tình ghé qua triển lãm poster phim của Terayama Shuuji, rồi bỗng ngẫm về thị trường giải trí ở Việt Nam so với Nhật (dù biết so là khập khiễng).

Tôi có thực sự thích mọi thứ ở Nhật không? Đương nhiên là không.

Nhưng môi trường học thuật ở Nhật là thứ luôn khiến tôi thấy may mắn vì được trải nghiệm khá lâu. Cũng có thể vì tôi được học ở môi trường quốc lập nên có chút phiến diện chăng? Tôi cũng chả rõ, nhưng ít nhất tôi được tự do với hứng thú của tôi.

Không ai bắt tôi phải từ bỏ tìm hiểu lịch sử Trung Quốc chỉ vì tôi đang ở một nơi người ta không ưng chính quyền nước kia, không ai bắt tôi phải dùng nhiều hiragana lên, bớt từ đao to búa lớn toàn chữ Hán đi chỉ vì Hán tự xuất xứ từ đâu đó ngoài lãnh thổ Nhật hiện nay, cũng không ai đóng khung tôi rằng đã học về Trung Quốc là chỉ biết mỗi về Trung Quốc.

Tôi nhắc đi nhắc lại nhiều lần chuyện này. Hồi đó mới năm 1, một giáo sư chuyên ngành Trung Đông lên giảng về nhập môn nghiên cứu khu vực (Area Studies), thầy bảo các em phải cố gắng khắc phục điểm yếu của dân ngành này là họ đào quá sâu vào một nơi, thành ra có thể bỏ quên những vùng đất khác, những luồng tư tưởng khác, những kiến giải khác trên thế giới. Tôi có thể quên hết cả lí thuyết ngành nhưng thái độ tiếp cận này là thứ tôi không bao giờ quên.

Quay lại với câu chuyện giải trí.

Những gì người ta biết về Terayama là thơ và phim ảnh theo Avant-garde.

Độc lạ ư, Âu hoá ư, nhưng sao có thể vẫn thấy những tác phẩm của họ “Nhật” đến vậy nhỉ?

Tôi sẽ viết ra đây vài suy nghĩ thoáng qua.
Ở Nhật, họ có thể truyền thông rầm rộ về một bộ phim đậm đặc văn hóa Nhật như “Quốc bảo”, cũng có thể rầm rộ truyền thông về một bộ phim lấy cảm hứng từ tiểu thuyết Minh-Thanh như “Thủy hử truyện”, tại sao vậy?
Nhớ những năm đại học, tôi thấy lạ vì fan Thủy hử ở Nhật khá đông, giờ mới hiểu là vì họ không bỏ qua chút gì liên quan đến tiền nhân.
Ông cha họ thời Edo viết lại Tam quốc ư? Ôi phải PR chứ, cơn sốt cơ mà!
Ông cha họ vẽ tranh 108 anh hùng Lương Sơn ư? Lại càng phải PR chứ, tranh đẹp thế cơ mà!
Không cần biết tiền nhân đã lấy cảm hứng từ đâu, chỉ cần biết người ta đã bỏ công sáng tạo, bỏ công nghiên cứu, bỏ công quảng bá tới đại chúng, thì dù là Tàu là Nga là Tây là Phi là Mỹ Latin đi nữa, người làm ra sản phẩm đó vẫn là người Nhật, mà như thế thì không có cớ gì lại không cho người trẻ biết đến.

Còn ở Việt Nam thì sao? Tại sao người Việt lại chuộng cái mác “thuần Việt” đến tận gốc rễ thế? Người ta làm phim về thời mới thoát Bắc thuộc nhưng cũng lắm người ngây ngô hỏi sao lại dùng chữ Hán nhiều, học sinh thì lên tiếng bảo Truyện Kiều chỉ dựa trên truyện Trung Quốc nên chả muốn học làm gì, rồi như tôi đây, yêu thích đúng một giai đoạn ngắn ngủi là Tam quốc cùng một cuốn tiểu thuyết liên quan đến nó cũng bị gắn cho cái danh “cuồng”. Sao lạ vậy? Kể cả các cụ nhà ta sống trước đây, ngồi nghe tom chát kể chuyện tam phân thiên hạ cũng đâu có sao? Các cụ đi sứ Trung Quốc ghé qua đền ông này ông kia bày tỏ chút tiếc thương thì cũng phải là cảm xúc thành thực mới viết ra thơ được chứ? Người Việt, dù có lấy cảm hứng sáng tạo từ đâu, nếu họ vẫn nói tiếng Việt, trước hết vẫn viết ra cho người Việt đọc, vẽ cho người Việt xem, làm phim cho người Việt bàn luận, thì cứ để họ sáng tạo đi, và cũng cho họ thời gian sai và sửa. Ít nhất người làm sáng tạo cũng phải được cho phép hoàn thiện tác phẩm rồi cho ra công chúng, công chúng sẽ đánh giá và định giá sức nặng của nó. Nếu cứ kìm kẹp sáng tạo mãi, dần dà những gì chúng ta nhận được sẽ chỉ là một mớ tác phẩm sáo rỗng đẹp mã ngoài mà rỗng ruột thôi.