Giai đoạn ghét tiếng Nhật: chuyện bình thường mà không ai nói với bạn

Bạn học hết N4, bắt đầu bước sang N3 hoặc muốn rút ngắn thời gian và học thẳng N2, nhưng tất cả những gì bạn cảm thấy là mình đang ngợp trong biển từ vựng ngữ pháp.

Bạn bật Youtube hoặc app để luyện nghe, nhưng nghe được 5 phút thì đầu óc mất tập trung, thậm chí còn thấy buồn nôn khi phải nghe tiếng Nhật.

Bạn thấy tội lỗi vì không thể hoàn thành, nhưng có gì đó trong bạn không cam tâm.

Rõ ràng bạn không lười, bạn đã học qua trình độ A2 hay B1, tức là đã bỏ ra không ít thời gian mà.

Vậy cảm giác ấy từ đâu ra?

Chuyện học tiếng Nhật buồn chán của tôi

Tôi sẽ kể bạn nghe quá trình ngụp lặn ở giai đoạn trước khi đạt N1 của tôi. Có hai giai đoạn:
1. Trước khi sang Nhật
2. Khi học khóa dự bị ĐH và năm 1 ở Nhật

Trước khi sang Nhật

Tôi đạt N2 với điểm không cao, bắt đầu tập tành đọc các đầu sách tiếng Nhật tôi có hứng thú như lịch sử thế giới cho học sinh cấp 2 hay kinh tế nước Nga (tôi tò mò về quan hệ Nga-Nhật), thử xem show truyền hình, nghe kịch truyền thanh (mấy otome game khá nổi thời 2015-16). Nhưng kết quả là tôi không duy trì được thứ gì quá 3 ngày vì đọc sách thì mỗi trang cả hai chục từ mới, nghe bập bõm được vài câu, trên chương trình pha trò thì tôi chả cười nổi vì chẳng hiểu tại sao.

Sau đó tôi đi làm thêm biên dịch. Trải nghiệm tệ nhất là tôi nghe hiểu giám đốc nói gì nhưng không thể mở miệng ra trả lời được một câu hoàn chỉnh, chỉ có thể nói những từ rời rạc, đợi bác ấy tóm tắt lại ý của mình và “はい”. Những khi dịch tài liệu hay email cũng vậy, toàn những cụm từ tôi không biết từ đâu ra, Google Translate không được, mò trên mạng cũng chưa chắc đúng. Những ngày đi làm đó, tôi thấy tiếng Nhật đúng là không dành cho mình, mình không cần cố với nó nữa.

Học khóa dự bị ĐH và năm 1 ĐH ở Nhật

Số phận “trớ trêu” là tôi lại ẵm cái học bổng toàn phần sang Nhật với toàn bộ hồ sơ và phần trả lời phỏng vấn bằng tiếng Anh trong khi có trình độ tiếng Nhật N2. Tôi vẫn sợ dùng tiếng Nhật khi sang học khóa dự bị ĐH, sợ mỗi lần phải học chung với các bạn đã có N1, sợ phải đứng lên phát biểu và thầy cô biết mình đang nói sai, sợ đến lượt thuyết trình vì tôi chỉ biết viết ra và đọc chứ không diễn đạt bằng ý mình được.

Nỗi sợ ấy đi theo tôi lên năm 1 ĐH.

Tôi học khoa tiếng Trung, trong khi nhiều bạn học áp lực khi tới giờ học tiếng, những giờ tiếng Trung là thời gian tôi được “giải thoát” khỏi tiếng Nhật. Tôi được nói một ngôn ngữ mới, được thoải mái cày phim với lí do học tiếng, mỗi ngày đến trường đều nghe mấy bài hot douyin. Ngược lại, những giờ học các môn đại cương giống như cực hình. Tôi vẫn nhớ một vài trải nghiệm đau thương:

• Nhập môn Chính trị học: không vào đầu một chữ nào khi lên lớp nên dù không bị yêu cầu phải làm bài bình sách, tôi vẫn chọn đọc cuốn về Populism (chủ đề khá hot thời 2019) để lấy thêm điểm cứu vãn GPA.
• Nhập môn Nghiên cứu khu vực: tôi ngủ gần như mọi tiết, chỉ thức được khoảng 30 phút đầu tiên. Hôm nào lỡ vào muộn không có chỗ thì cùng mấy đứa bạn ngồi dựa góc tường, khỏi nghe giảng mà ôm cặp thiếp đi luôn.
• Triết học phương Tây: chỉ nghe được tên của các triết gia, còn nội dung bài học thật sự không đọng lại gì, chả hiểu sao đọc tiếng Việt chưa thông mà đâm đầu vào học bằng tiếng Nhật cơ!

Còn nhiều, nhưng tóm lại là tôi không thể chịu đựng được việc phải đọc tiếng Nhật 24/7. Phải đọc nhiều văn bản, ngày nào cũng viết báo cáo, suốt kì nghe giảng bằng tiếng Nhật, tôi bị hoảng loạn tới mức buồn nôn mỗi khi cầm giáo trình lên.
Chắc bạn bè Nhật cũng thấy tôi khốn khổ lắm, vì gặp ai tôi cũng than “Giờ điểm kém tao sẽ phải về nước”. Khoa Trung có nhiều người lưu ban vì không qua được năm 1, chuyện đó không phải tôi than cho vui.

Còn nói?

• Lớp nhỏ nhất là lớp Nói tiếng Trung khoảng 10 đứa, lớp Ngữ pháp là cả khoa, tôi chủ động làm quen được ai là tôi xin LINE, không phải để nói chuyện mà để nhờ mấy đứa bạn check câu từ bài thuyết trình.
• Tôi cùng một nhóc mới từ Mỹ về là 2 đứa duy nhất không đi dã ngoại 2 ngày 1 đêm với khoa. Tôi ngại phải nói tiếng Nhật và qua đêm cùng nhiều người lạ, còn không biết nhóc kia thì sao.
• Mỗi khi tới giờ học thuyết trình, tôi phủ đầu mọi người rằng tiếng Nhật mình không tốt, làm ơn bỏ qua nhé.

Kết quả kì đầu tiên chắc các bạn cũng đoán ra.

• Mấy môn đại cương tốt lắm thì được A, toàn mấy môn liên quan Trung Quốc vì có kiến thức nền lịch sử, còn lại B, tệ nhất thì C.
• Môn tiếng thì tôi học nhàng nhàng cũng được S.

Bây giờ nhìn lại, tôi vẫn thấy thời gian đó thật sự kinh hoàng về mặt tâm lí.

Tại sao cơ thể phản ứng như vậy?

Tôi sẽ trình bày theo ý hiểu của mình hai lí do phổ biến nhất, không học thuật nặng, chỉ đủ để bạn hiểu đây là cơ chế bình thường, không phải vấn đề của riêng bạn.

Lí do 1: Não đang bị quá tải

A2-B1 là giai đoạn não vẫn phải xử lí ngôn ngữ có ý thức. Nghe một câu tiếng Nhật, não vừa phải giải mã âm thanh, vừa suy luận nghĩa, vừa theo dõi mạch hội thoại, vừa chuẩn bị phản hồi, tất cả gần như cùng lúc. Đó là lí do 10 phút nghe hội thoại tiếng Nhật đôi khi gây mệt mỏi hơn một tiếng xem phim tiếng Việt.
Cảm giác buồn nôn, mất tập trung hay não trắng xoá khi tiếp xúc ngôn ngữ không phải dấu hiệu bạn kém cỏi hay không có năng khiếu. Đó là phản ứng sinh lí bình thường khi hệ thống xử lí thông tin bị đẩy đến giới hạn.
Cứ tưởng tượng bạn như đang chạy nhiều ứng dụng nặng cùng lúc trên một chiếc máy tính trung bình, không phải lỗi máy, chỉ là đang overload.
Điều tốt là não người học cách thích nghi được. Khi tiếp xúc đủ lâu với ngôn ngữ đó, một phần quá trình xử lí sẽ dần dần chuyển sang vô thức, giống như bạn không cần nghĩ khi đọc tiếng Việt nữa vậy. Nhưng quá trình chuyển đổi đó cần thời gian, và trong thời gian chờ đợi, bạn sẽ cảm thấy mệt, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Lí do 2: Khoảng cách giữa kì vọng và thực tế

A2-B1 là giai đoạn nhạy cảm vì bạn biết đủ để hiểu mình còn thiếu bao nhiêu. Bạn nghe hiểu được khoảng 60%, biết rõ mình đang bỏ lỡ 40% còn lại nhưng chưa có đủ công cụ để lấp đầy khoảng trống đó.
Học A1 không khổ như thế này vì kì vọng còn thấp. Nghe được câu chào, gọi được món ăn, bắt chuyện được vài câu với người bản xứ là đã thấy hạnh phúc. Nhưng ở A2-B1, bạn đã có đủ nền tảng để muốn nhiều hơn thế, trong khi năng lực thực tế vẫn chưa theo kịp.
Khoảng cách giữa nơi bạn muốn đến và nơi bạn đang đứng bỗng nhiên hiện ra rõ mồn một, và không ít người ở giai đoạn này cảm thấy thất vọng với chính mình hơn là với tiếng Nhật.
Thật ra thì bạn không thụt lùi. Bạn đang nhìn rõ hơn, và cái nhìn rõ đó đôi khi đau hơn khi không thấy gì.

Nhìn lại từ phía bên kia (vượt qua được giai đoạn khó khăn)

Tôi không biết câu chuyện của bạn sẽ kết thúc như thế nào, nhưng tôi biết câu chuyện của tôi.
Sau tất cả những học kì kinh hoàng, những buổi thuyết trình run tay, những lần lẻn ra ngoài để tránh phải nói chuyện bằng tiếng Nhật, tôi vẫn ở lại Nhật. Không phải vì tôi yêu lại tiếng Nhật, mà vì tôi ngừng đòi hỏi bản thân phải thích nó vào đúng lúc mình đang ghét nó nhất.
Tôi bắt đầu học tiếng Nhật theo cách của mình, không phải theo cách tôi nghĩ là đúng.
Tôi đọc những gì mình thực sự muốn đọc, nghe những gì mình thực sự muốn nghe, chấp nhận rằng có những giai đoạn mình chỉ cần duy trì tiếp xúc mà không cần tiến bộ rõ rệt. Và dần dần, tiếng Nhật không còn là thứ tôi phải chịu đựng nữa.
Giai đoạn ghét tiếng Nhật không có nghĩa là bạn không hợp với nó. Đôi khi nó chỉ có nghĩa là bạn đang ở đúng chỗ cần phải vượt qua, nhưng chưa tìm được cách vượt phù hợp với mình.
Không cần yêu lại ngay, cứ ở lại với tiếng Nhật đã.