tôi rì-viu quá trình ôn hsk5 cho anh em

Bài viết này lấy ý tưởng dựa trên những câu hỏi tôi nhận được từ các bạn đang học tiếng Trung. Tôi viết để chia sẻ trải nghiệm cá nhân, không phải để đưa ra một công thức “đúng nhất”. Mỗi người có nền tảng và mục tiêu riêng, hãy đọc và lấy những gì phù hợp.

Q1: Bạn bắt đầu học tiếng Trung khi nào và trong môi trường ra sao?

• Khởi đầu: Trước khi học tiếng Trung, tôi đã có trình độ tương đương N1 tiếng Nhật.

• Học ở đâu?

Tôi học tiếng Trung tại Đại học Ngoại ngữ Tokyo (東京外国語大学, TUFS) trong chương trình cử nhân. TUFS là một trong những trường đầu ngành về đào tạo ngôn ngữ ở Nhật, và chương trình tiếng Trung ở đây có truyền thống lâu đời với đội ngũ giảng viên chất lượng. Điều khiến trải nghiệm của tôi khác biệt là: tôi học tiếng Trung 100% bằng tiếng Nhật. Mọi giải thích ngữ pháp, mọi định nghĩa từ vựng, mọi cuộc thảo luận trong lớp đều bằng tiếng Nhật.

• Giáo viên

Giáo viên môn nói: Giáo viên đầu tiên của tôi là cô giáo người Trung Quốc nhưng có trình độ tiếng Nhật ngang native sau hơn 30 năm sống và làm việc tại Nhật. Cô không dạy theo kiểu “lặp lại theo tôi” như nhiều lớp tiếng Trung khác. Cô dạy chúng tôi cách suy nghĩ bằng tiếng Trung qua lăng kính của một người Nhật bản địa. Giáo viên thứ hai là thầy giáo từ Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh (北京语言大学) sang, cách giảng giải về sắc thái ngữ nghĩa và đối chiếu văn hoá Nhật-Trung đã mở mang nhiều điều cho tôi.

Giáo viên ngữ pháp, đọc hiểu và giảng văn: Tất cả đều là giáo sư người Nhật với học vị tiến sĩ. Họ tiếp cận và giảng dạy tiếng Trung như một đối tượng nghiên cứu khoa học, chẳng hạn như phân tích từ loại, so sánh với tiếng Nhật cổ (古文) và Hán văn (漢文), đào sâu nguồn gốc văn hóa của các tác phẩm văn học.

Q2: Bạn dùng giáo trình HSK nhiều không?

Gần như không. Tôi học ngữ pháp hoàn toàn qua giáo trình của trường, không học thêm giáo trình HSK bên ngoài. Từ vựng tôi tích lũy qua sách, báo, mạng xã hội. Phần nghe tôi luyện qua podcast và Bilibili.

Tôi có mua khoá học HSK5-6 từ Chinese Zero to Hero để nghe hội thoại và giải thích ngữ pháp bằng tiếng Trung-Anh.

Đặc biệt, tôi là fan của Tam Quốc Diễn Nghĩa 1994. Tôi xem raw trên youtube CCTV mỗi ngày, không vì nghĩa vụ mà vì yêu thích. Bộ phim này là “giáo trình tự nhiên” của tôi: tiếng Trung trong đó là sự pha trộn giữa văn ngôn cổ điển và khẩu ngữ hiện đại, được dàn dựng với chất lượng lồng tiếng chuẩn mực của CCTV thời trước.

Q3: Sau đại học, tại sao bạn bỏ tiếng Trung một thời gian dài?

Đây là một sự thật tôi muốn thẳng thắn: chương trình tại TUFS chỉ yêu cầu học tiếng Trung trong 2 năm, đến cuối năm 2 tôi mới ở trình độ tương đương HSK4. Năm 3 các môn tiếng Trung nghiêng về đọc hiểu báo chí, tiếng Trung thương mại nên tôi cũng chỉ đăng kí 2 môn. Sau đó tôi không tiếp tục học chính thức trên trường nữa, chỉ duy trì qua việc xem phim Trung Quốc và dùng mạng xã hội.

Phần viết của tôi yếu vì không luyện nhiều. Phần nói của tôi cũng yếu, chỉ đủ dùng cho những chuyến du lịch ngắn ngày. Trong khoảng thời gian này, tôi đã có cơ hội đi tự túc qua Thượng Hải, Trùng Khánh và Thành Đô, chính chuyến đi này đã thay đổi cách tôi nhìn nhận về việc học tiếng Trung.

Q4: Bạn học được gì từ những chuyến đi Trung Quốc?

Nó dạy tôi nhiều bài học hơn cả những giờ học trên lớp.

Đầu tiên, tôi nhận ra phần nghe nói hội thoại hàng ngày của mình khá yếu. Khi ở Thượng Hải, nghe nhân viên quán cà phê hỏi tôi muốn uống size nào, tôi hiểu họ nói gì nhưng không biết trả lời sao cho tự nhiên. Khoảng cách giữa “hiểu” và “phản xạ” trong tình huống thật cách nhau rất xa.

Thứ hai, người dân Trung Quốc thực sự thân thiện khi giúp đỡ khách du lịch. Đặc biệt ở Trùng Khánh và Thành Đô, khi tôi lúng túng tìm đường hay không hiểu menu, luôn có người sẵn sàng giải thích chậm rãi, dùng cử chỉ hoặc dùng app dịch để giúp đỡ.

Thứ ba, tôi cũng gặp dịch vụ tệ nhưng sự bất đồng ngôn ngữ lại trở thành “tấm đệm” cảm xúc. Họ không hiểu tôi nói gì nên cáu, nhưng mà tôi không biết phản ứng lại ra sao nên cứ để chuyện qua đi. Có lẽ nếu cả hai bên đều hiểu nhau hoàn toàn, tôi đã bực hơn rất nhiều.

Thứ tư, đi tự túc ở Trung Quốc rất thoải mái. Hệ thống tàu cao tốc, metro, ứng dụng đặt xe đều thuận tiện. Việc này cho tôi sự tự tin để khám phá xa hơn, gặp nhiều tình huống ngôn ngữ thực tế hơn.

Khi tôi nghe các đoạn hội thoại trong đề thi HSK5, tôi nhận ra chủ đề thường là những cuộc đối thoại hằng ngày như hỏi đường, mua đồ, đặt phòng khách sạn, thương lượng giá, kể chuyện cuộc sống. Đề nghe HSK không phải tiếng Trung học thuật mà là tiếng Trung đời thường được đơn giản hoá đi thôi.

Q5: Bạn đã rút ra phương pháp gì từ trải nghiệm này?

Bài học lớn nhất: nên xem phim đời thường, vlog, tận dụng Bilibili.

Tôi muốn nhấn mạnh điều này: tôi không xem các nội dung “học tiếng Trung”. Tôi chỉ xem những gì tôi thực sự thích. Đó là 鬼畜 – thể loại video chế meme/parody của Trung Quốc, các video phân tích lịch sử Tam Quốc, du lịch, ẩm thực. Chỉ chừng đó thôi mà khả năng nghe của tôi đã cải thiện đáng kể.

Đây là chìa khóa: nội dung bạn yêu thích sẽ kéo bạn quay lại mỗi ngày. Bạn không cần ép mình xem các nội dung “có giá trị giáo dục”. Bạn nên tìm nội dung “có giá trị giải trí” với chính bạn.

Các bạn yêu thích các diễn viên, ca sĩ trẻ Trung Quốc thậm chí còn có lợi thế lớn hơn tôi. Khi bạn theo dõi idol của mình trên Weibo, xem livestream, đọc fan fiction, bạn đang đắm mình trong tiếng Trung đời sống một cách hoàn toàn tự nhiên. Đây là lí do nhiều bạn fan K-pop, fan đam mỹ, fan game Trung Quốc lại tiến bộ nhanh đến vậy ^^

Q6: Vậy chiến lược ôn thi HSK5 cụ thể của bạn là gì?

Tôi tiếp cận việc ôn thi với 4 bước rõ ràng.

Bước 1: Đánh giá trình độ thực tế bằng đề khó của trình độ HSK4. Tôi dùng cuốn Tinh giảng HSK4, đặc biệt là phần Nghe. Khi thấy phần Nghe HSK4 đã thoải mái, tôi biết mình có đủ nền tảng để thử HSK5.

Bước 2: Phân tích điểm mạnh – điểm yếu.

Điểm mạnh của tôi:

• Đọc hiểu (lợi thế N1)
• Vốn từ học thuật, trang trọng

Điểm yếu của tôi:

• Khẩu ngữ và tiếng lóng
• Trợ từ ngữ khí
• Tốc độ nghe khẩu ngữ
• Viết tay (đã không viết nhiều năm)

Bước 3: Dành 80% thời gian ôn cho điểm yếu và chấp nhận đánh đổi. Tôi biết HSKK của mình sẽ thấp và quyết định chỉ thi để lấy kinh nghiệm. Tôi đặt mục tiêu bài HSK trên 260, tập trung vào phần Nghe với đa dạng tốc độ.

Q7: Kết quả cuối cùng ra sao?

Tổng điểm HSK5: 264/300.

• Nghe: 93/100
• Đọc: 88/100
• Viết: 83/100
• HSKK 中级: 56/100 (chưa đạt, đúng như dự đoán)

Phần Nghe đạt 93 khiến tôi bất ngờ nhất. Có lẽ vì tôi quen nghe các nội dung phức tạp hơn HSK5 nhiều (Tam Quốc, podcast chia sẻ về văn hoá, phân tích lịch sử) nên đề Nghe HSK5 với tôi trở nên dễ thở. Đây là minh chứng cho việc học từ nội dung khó hơn mục tiêu sẽ giúp bạn vượt mục tiêu một cách thoải mái.

Q8: Lời khuyên cho người tự học là gì?

Lập kế hoạch học tập có chiến lược

Đừng học “loạn xạ” hay theo cảm hứng nhất thời. Hãy bắt đầu bằng việc trả lời 3 câu hỏi:

• Mục tiêu cụ thể của bạn là gì?
  Thi HSK để du học, giao tiếp cho công việc, hay đọc tiểu thuyết Trung? Mỗi mục tiêu cần lộ trình khác nhau.

• Điểm mạnh và điểm yếu của bạn ở đâu?
  Hãy đánh giá thẳng thắn. Nếu chưa giỏi đều thì xác định thời gian ôn luyện cho từng phần phải khác nhau, không nên phân tán nguồn lực.

• Bạn có bao nhiêu thời gian thực sự?
  Nửa giờ mỗi ngày đều đặn hiệu quả hơn 4 giờ một lần mỗi tuần.

Khi có câu trả lời rõ ràng cho ba câu hỏi này, hãy dành 70-80% nguồn lực cho điểm yếu, không phải chia đều cho tất cả kỹ năng. Đây là cách tối ưu hóa để tiến bộ.

Tận dụng lợi thế cá nhân của bạn

Mỗi người có lợi thế riêng, hãy tận dụng nó.

Nếu bạn là fan của một bộ phim, một ca sĩ, một game Trung Quốc, đó chính là lợi thế. Đắm mình vào nội dung đó, bạn sẽ tiến bộ tự nhiên mà không cảm thấy đang “học”.

Nếu bạn đã biết tiếng Anh tốt, hãy tận dụng các tài liệu học tiếng Trung qua tiếng Anh, đặc biệt là các kênh youtube chất lượng (như trường hợp của tôi là Chinese Zero to Hero).

Nếu bạn có hứng thú với Nhật hay Hàn qua anime, K-drama, hay thậm chí thích bóng đá châu Âu, yên tâm sẽ có cộng đồng fan Trung nhiệt huyết như bạn. Hãy bắt đầu tìm hiểu những chủ đề bạn đã quen thuộc đó trên MXH của Trung Quốc, bạn sẽ bất ngờ với nhiều bài viết hay video hay ho.

Tóm lại, đừng bỏ qua vốn liếng có sẵn của mình chỉ vì ai đó nói “ai cũng bắt đầu từ con số 0”.

Kết hợp ôn thi với học từ tài liệu thực tế

Nhiều người tự học tiếng Trung mắc một sai lầm là chỉ học giáo trình HSK mà bỏ qua nội dung thực tế hoặc ngược lại. Giáo trình HSK cho bạn biết phạm vi từ vựng, ngữ pháp, cấu trúc đề thi cần nắm. Tài liệu thực tế (phim, nhạc, game, podcast, vlog, Bilibili, Weibo) cho bạn ngữ cảnh sống, sắc thái sử dụng, quan trọng nhất là động lực để duy trì việc học hàng ngày.

Lịch học lý tưởng có thể là:

• 30-40 phút mỗi ngày làm việc với giáo trình hoặc đề thi
• 30-60 phút mỗi ngày tiếp xúc với tài liệu thực tế bạn yêu thích

Khi bạn học vừa có cấu trúc (giáo trình) vừa có động lực (tài liệu thực tế), tiếng Trung của bạn sẽ phát triển toàn diện. Bạn sẽ vượt qua kì thi và cũng sẽ dùng được tiếng Trung trong đời thực.

Nếu bạn đang tự học tiếng Trung và cảm thấy con đường của mình “khác người”, đừng lo. Điều quan trọng không phải là bạn đi con đường nào, mà là bạn có hiểu rõ con đường mình đi và kiên trì hay không.

Bài viết là chia sẻ cá nhân từ trải nghiệm thực tế. Mọi góp ý, thảo luận, câu hỏi đều được hoan nghênh.