LƯU-CÁT: Mối quan hệ giữa chúng ta là gì? (1)

Tra cứu các câu thoại của Lưu Bị trong nhiều liệt truyện, có thể xác nhận rằng Lưu Bị có sự phân biệt cực kì rõ ràng và có hệ thống trong cách xưng hô, điều này không phải ngẫu nhiên mà phản ánh thái độ khác nhau với từng đối tượng.

⚠️Với Gia Cát Lượng, có một sự nhất quán trong cách xưng hô: Lưu Bị luôn dùng chữ QUÂN 君 với quân sư của mình.

• Lần đầu nói chuyện với Gia Cát Lượng, Lưu Bị đã ngay lập tức dùng 君:

然志犹未已，君谓计将安出？

Đây là sự tôn kính ngay từ lần gặp đầu tiên, không phải sau khi đã thân quen.

• Khi Lưu Bị xưng đế và phong Gia Cát Lượng làm Thừa Tướng, lời chiếu kết thúc:

助宣重光，以照明天下，君其勖哉！

• Lời trối tại Bạch Đế Thành:

君才十倍曹丕，必能安國，終定大事。若嗣子可輔，輔之；如其不才，君可自取。

Như vậy trong mười mấy năm từ khi quen nhau đến khi giao cơ nghiệp cho Gia Cát Lượng, Lưu Bị vẫn giữ nguyên lối xưng hô này.

⚠️Với những người khác, Lưu Bị xưng hô ra sao?

• Dùng QUÂN với Từ Thứ (nghe tiến cử người tài, bảo Từ Thứ hãy gọi Gia Cát Lượng đến gặp mình)

• Dùng CHƯ QUÂN với Quan Vũ, Trương Phi trong câu chuyện “như cá gặp nước”

• Hầu hết trường hợp khác đều dùng KHANH (đúng vai quân thần)

• Với con cái có dùng NHỮ (ngang hàng trở xuống)

• Gọi bằng tự có Tử Long và Hiếu Trực, tuy nhiên đều nằm trong Bùi chú chứ không có trong Trần chí

• Gọi Gia Cát Lượng bằng Khổng Minh khi nói chuyện với Quan Vũ và Trương Phi (孤之有孔明，猶魚之有水也。)

⚠️Vậy việc dùng QUÂN trong mọi câu nói với Gia Cát Lượng có ý gì?

Hành động này là sự tôn vinh đặc biệt, ngụ ý “tôi coi ngài như người mà tôi phải tôn kính, không phải kẻ tôi sai khiến”, vì Lưu Bị cũng nổi tiếng với phong cách lãnh đạo khiêm tốn khi đối đãi với cấp dưới.

Việc Trần Thọ ghi nhất quán 君 trong tất cả các câu Lưu Bị nói với Gia Cát Lượng cho thấy:

• Cách Lưu Bị xưng hô là bằng chứng chứng minh cho vị trí đặc biệt của Gia Cát Lượng (CỔ QUĂNG như đã phân tích ở bài trước về Pháp Chính và Gia Cát Lượng), vượt qua cả khoảng cách tuổi tác (20 tuổi).

• Lưu Bị có ý thức rõ ràng về cách xưng hô, không phải dùng đại từ ngẫu nhiên.

• Văn hóa quân-thần phức tạp và tinh tế hơn người đọc hiện đại thường nghĩ, chỉ riêng việc chọn đại từ ngôi hai đã chứa đựng cả một thái độ về vị trí, quan hệ và tình cảm.